ÇİNKO

Yazan: Naim CaKAR | 20 Ocak 2010 | Kategoriler: Sağlık köşesi

Yaklaşık 15 yıl önce ziraat mühendisi bir arkadaşımın katıldığı bir çalışmanın sonuçlarını benimle paylaşması dikkatimi çinko üzerine çekti. Çalışmanın sonuçlarına göre ülkemiz topraklarında yüksek oranda çinko eksikliği vardı.Bu çalışmayı benimle paylaşan arkadaşım Mehmet Keçeci’ye tekrar teşekkürlerimi sunuyorum.

Çinko vücudumuzda  kemikler,dişler,saç,deri,karaciğer,

kas dokusu,kandaki lökositler ve testislerde yüksek oranda bulunur.Et,karaciğer,yumurta ve deniz ürünleri(istiridye) iyi çinko kaynaklarıdır.Normal bir erişkinin günlük diyetinde 6-15 mg çinko vardır ve bunun yaklaşık %20 si emilir.Günlük ihtiyaç kilo başına 0.2 mg dır. 70 kg bir kişi 14 mg çinko almalıdır.Bunun gerçekleşe bilmesi için günlük diyetimizde kg başına 1 mg çinko olmalıdır(%20 emildiği için).

Çinko eksikliğinde iştahsızlık,büyüme geriliği,cinsel olğunlaşmanın gecikmesi,alopesi,bağışıklık bozuklukları,dermatit,gece körlüğü,tad duyusunun bozulması ve yara iyileşmesinde bozukluk görülür.İleri derecede eksiklik olan çocuklarda ilk bulgu büyümenin normal olmamasıdır.İştahsızlık ve tat duyusunda bozulma çinko eksikliğini düşündürmelidir.Toprak yeme (özellikle kil) önemli bir bulgudur.

Hafif çinko eksikliğinde bulgular spesifik olmadığından tesbitinde güçlük yaşanabilir bu nedenle beslenme bozukluğu olan bir kişide plazma çinko seviyesi ölçülmelidir(sınırda düşüktür). Kepekli ekmek tüketiyorsa(çinko emilimini düşürür) tad duyusunda azalma varsa,lenfosit yanıtında bozulma ve gonad hormon işlevinde azalma varsa çinko eksikliği düşünülmelidir.

Annedeki çinko eksikliği çocukta doğumsal anomaliye sebep olabilir.Karaciğer hastalığında, malabsorbsiyon tablolarında ve uzun süreli parenteral beslenmede sekonder eksiklik meydana gelir. Gece körlüğü ve beyinle ilgili problemler ortaya çıkabilir.

Akrodermatitis Enteropatika çinko emiliminin bozuk olmasından kaynaklanan otozomal resesif kalıtımla geçen bir hastalıktır. Bulgular genellikle  bebek anne sütünden kesildikten sonra başlar.Saç dökülmesi,dermatit,büyüme geriliği,paronikia ve diare görülür.Günde 30 -150 mg oral çinko sülfat tam iyileşme sağlar.

Çinko zehirlenmesi; genellikle galvanizli bir kapta bulunan asitli  yiyecek veya içeceklerin tüketilmesiyle çok miktarda çinko alınması(günde  200-800 mg) nedendir.Kusma ve diare görülür.Günde 100-150 mg çinko bakır metabolizmasını bozabilir.

Çinko Titremesi( Metal Buharı Ateşi);çinko oksit buharlarının solunmasına bağlı bir sanayi riskidir;nörolojik hasara yol açar.

Çinko eksikliği  büyüme ve gelişme geriliği olan iştahsız çocuklarda araştırılması gereken ülkemizde sık görülen bir beslenme bozukluğudur.